TEMURIYLAR DAVRI RENESSANSI – ALISHER NAVOIYNING “VAQFIYA” ASARI IJTIMOIY-IQTISODIY MANIFEST SIFATIDA
DOI:
https://doi.org/10.69691/b35xgw76Kalit so‘zlar:
Alisher Navoiy, Vaqfiya, Temuriylar, renessans, xayriya, ijtimoiy model, turkiy til.Annotatsiya
Ushbu maqolada Alisher Navoiy qalamiga mansub “Vaqfiya” asari Temuriylar davri renessansining ijtimoiy-iqtisodiy va ma’naviy mohiyatini aks ettiruvchi muhim manba sifatida tahlil qilinadi. Navoiy nafaqat buyuk shoir va mutafakkir, balki yirik davlat arbobi va saxovatpesha inson sifatida ham e’tirof etiladi. Uning Hirotda barpo etgan “Ixlosiya” majmuasi – madrasa, shifoxona, xonaqoh va kutubxonadan iborat tizim – davr taraqqiyotining mukammal modelidir.
“Vaqfiya” asari huquqiy hujjat bo‘lish bilan birga badiiy nasr unsurlari bilan boyitilgan noyob matn sifatida baholanadi. Asarda “vaqf” tushunchasi jamiyat farovonligini ta’minlovchi ko‘p funksiyali tizim sifatida talqin etiladi. Navoiy ta’lim, sog‘liqni saqlash va ijtimoiy yordamni yagona tizimga birlashtirib, barqaror rivojlanish modelini yaratgan. Asarning til va uslub xususiyatlari, ayniqsa uning turkiy (chig‘atoy) tilida yozilgani ilmiy jihatdan muhim ahamiyatga ega. Bu holat turkiy tilning ilmiy va ma’muriy sohalarda keng qo‘llanishiga xizmat qilgan.
Xulosa qilib aytganda, “Vaqfiya” nafaqat tarixiy hujjat, balki ijtimoiy-iqtisodiy manifest sifatida ham muhimdir. Asar bugungi kunda ham o‘z dolzarbligini saqlab qolmoqda.
Iqtiboslar
1. Aral, Azizullah. Əfqanıstanda nəvaişünaslıq (mətnlərin təsviri və təhlili). Monoqrafiya: özbəkcədən tərcümə edən və giriş söz müəllifi, nəvaişü¬nas Almaz Ülvi Binnətova. – Bakı,
“Füyuzat”, 2026, 282 səh.
2. Əlişir Nəvai Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığında: məqalələr / tərtib edən Almaz Ülvi Binnətova. – Bakı: Nurlan, 2009, 360 səh.
3. Həbibbəyli, İsa. Əlişir Nəvai – ümumtürk ədəbiyyatında böyük zirvə // Əlişir Nəvai və Azərbaycan ədəbiyyatı Beynəl¬xalq elmi konfransın materialları (Bakı, 16 noyabr 2016-cı il) // redaktoru və nəşrə hazırlayan: Almaz Ülvi. – Bakı: Elm və Təhsil, 2017, 72 s.
4. Nağıyeva, Cənnət. Azərbaycanda Nəvai: monoqrafiya. – Bakı: Tural-Ə NPM, 2001, 264 s.
5. Nəvai, Əlişir. Vəqfiyyə. H. 1055 (m. 1645) əlyazması, 16 v. – Bakı: AMEA Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunun Nadir Fondu, şifri M-274/14181.
6. Sirojiddfinov, Şuhrat. Əmir Əlişir Nəvai (monoqrafiya) / özbəkcədən tərcümə edən: Gülbahar Aşurova, redaktor və giriş söz müəllifi, nəvaişü¬nas Almaz Ülvi Binnətova. – Bakı: Elm və Təhsil, 2023, 214 səh.
7. Şeyxzadə, Maqsud. Qəzəl mülkünün sultanı (Əlişir Nəvainin həyat və yaradıcılığı). özbəkcədən tərcümə edən və giriş söz müəllifi, nəvaişü¬nas Almaz Ülvi Binnətova. – Bakı: Elm və Təhsil, 2025, 416 səh.
8. Ülvi, Almaz. Azərbaycan-özbək (cığatay) ədəbi əlaqələri (dövrlər, simalar, janrlar, təmayüllər). – Bakı: Qartal nəşriyyatı, 2008, 328 s.
9. Ülvi, Almaz. Əlişir Nəvainin əsri və nəsri (elmi-filoloji və dini-təsəvvüf əsərləri): monoqrafiya. – Bakı: Elm və Təhsil, 2023, 582 s.
Yuklab Olishlar
Nashr qilingan
Son
Bo‘lim
Litsenziya
Mualliflik huquqi (c) 2026 TAMADDUN NURI JURNALI
Ushbu ish Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International License ostida litsenziyalangan.
